Bụi gỗ có thể gây kích ứng mắt, da, đường thở, gây dị ứng, hen suyễn, và tiếp xúc lâu dài với bụi gỗ đã được các tổ chức y tế xếp vào nhóm gây ung thư mũi xoang. Tiếng ồn từ máy cưa, máy mài, búa hơi thì làm hỏng thính lực dần dần, không đau, không hồi phục. Hút bụi tại máy, mặt nạ lọc bụi và chụp tai là ba thứ tối thiểu của một xưởng gỗ tử tế.
Chào bạn, đây là Nhà Điêu Khắc. Mùi mùn cưa là thứ người làm gỗ yêu, nhưng những hạt bụi mịn đi kèm thì không hiền như mùi của nó. Hôm nay mình nói về hai mối nguy lặng lẽ của xưởng tạc: bụi và ồn.
Bụi gỗ làm gì với cơ thể?
Hạt bụi gỗ to bám vào da, mắt, mũi, gây ngứa, đỏ, chảy nước mắt, hắt hơi. Nhiều người làm gỗ quen tới mức coi đó là bình thường.
Một số loại gỗ, nhất là một số gỗ cứng nhiệt đới, có chất gây dị ứng mạnh hơn. Có người làm với loại gỗ đó vài lần là nổi mẩn, khó thở, và về sau càng nhạy.
Hít bụi gỗ mịn lâu ngày có thể gây viêm mũi mãn tính, hen nghề nghiệp. Và bụi gỗ đã được các tổ chức y tế quốc tế xếp vào nhóm tác nhân gây ung thư, chủ yếu là ung thư mũi xoang ở người tiếp xúc nhiều năm.
Đừng hoảng sợ, nhưng cũng đừng coi nhẹ. Nguy cơ tăng theo lượng bụi và số năm tiếp xúc, nên giảm bụi là giảm nguy cơ.
Một người thợ lâu năm từng kể ông chỉ nhận ra mình hay nghẹt mũi suốt bao năm khi nghỉ làm một tháng vì ốm, và mũi bỗng thông. Cơ thể thường quen với cái hại tới mức mình không còn nhận ra nó là hại.
Khâu nào sinh nhiều bụi mịn nhất?
Đục tay sinh phoi và mùn to, ít bụi mịn. Cưa máy sinh mùn và bụi vừa. Chà nhám, đánh giấy ráp bằng máy là khâu sinh bụi mịn nhiều nhất, loại bụi đi sâu vào phổi.
Máy mài cầm tay gắn đĩa phá gỗ mà nhiều xưởng tượng dùng để phác khối cũng tung bụi và mùn rất mạnh, bắn thẳng vào mặt người đứng máy.
Gỗ đã sơn, đã xử lý hoá chất chống mối khi cưa mài còn sinh bụi lẫn hoá chất, càng cần cẩn thận.
Biết khâu nào nhiều bụi, bạn sẽ biết lúc nào phải đeo mặt nạ dù chỉ làm vài phút.
Một cách tự kiểm đơn giản là đứng nghiêng nhìn vào luồng nắng chiếu qua cửa xưởng sau khi chà nhám. Những hạt lấp lánh lơ lửng mãi không rơi chính là thứ bạn đang hít vào nếu không đeo gì.
Chặn bụi gỗ thế nào?
Cách hiệu quả nhất là hút ngay tại máy: máy chà nhám, máy cưa có cổng hút nối với máy hút bụi có bộ lọc mịn. Chụp hút đặt càng gần chỗ sinh bụi càng tốt.
Thông gió chung cho xưởng, có quạt hút đưa không khí ra ngoài. Nhưng thông gió chung không thay được hút tại nguồn.
Đeo mặt nạ lọc bụi đúng chuẩn và vừa khít ở những khâu nhiều bụi, như mình đã nói ở tập về bụi đá. Đeo kính để bảo vệ mắt.
Không quét khô, không dùng khí nén thổi bụi. Hút bụi bằng máy có bộ lọc mịn, lau ẩm bề mặt.
Bụi gỗ còn là nguy cơ cháy nổ
Mùn cưa và bụi gỗ khô rất dễ cháy. Một tia lửa từ máy mài, từ mối hàn, từ ổ điện chập có thể bén vào đống mùn.
Bụi gỗ mịn lơ lửng dày đặc trong không gian kín, gặp lửa, còn có thể gây nổ bụi. Đây là lý do các xưởng lớn có hệ thống hút bụi chuyên dụng, có nối đất chống tĩnh điện.
Dọn mùn cưa hằng ngày, không để chất đống quanh máy và ổ điện. Không hút thuốc trong xưởng gỗ. Có bình chữa cháy trong tầm tay.
Không hàn, không mài kim loại tạo tia lửa trong khu gỗ khi chưa dọn sạch mùn.
Tiếng ồn: kẻ trộm thính lực
Máy cưa, máy mài, máy bào, búa hơi đều rất ồn. Đứng gần chúng nhiều giờ mỗi ngày, tai bị tổn thương dần. Không đau, không chảy máu, chỉ là nghe kém dần đi.
Dấu hiệu sớm là ù tai sau giờ làm, nghe nói chuyện trong chỗ đông người khó hơn, bật tivi to hơn người nhà. Tổn thương thính lực do tiếng ồn không hồi phục.
Chụp tai hoặc nút tai giảm tiếng ồn là bắt buộc khi đứng máy. Nút tai phải nhét đúng cách mới hiệu quả. Chụp tai tiện đeo tháo nhanh.
Bảo dưỡng máy, thay lưỡi cùn, siết ốc lỏng cũng giảm ồn. Xếp máy ồn vào một góc riêng, để người làm việc tay không phải chịu chung.
Một xưởng gỗ tử tế trông như thế nào?
Có ống hút bụi nối tới những máy sinh bụi nhiều. Sàn sạch, mùn được dọn hằng ngày. Có quạt thông gió.
Có mặt nạ, kính, chụp tai treo sẵn ở chỗ dễ lấy, và người thợ đeo chúng như một thói quen chứ không phải khi có người kiểm tra.
Có bình chữa cháy, ổ điện an toàn, dây điện gọn. Người mới được hướng dẫn trước khi đứng máy.
Lần tới vào một xưởng tạc gỗ, bạn thử để ý xem có bao nhiêu người đang đeo chụp tai. Con số ấy cho bạn biết khá nhiều về xưởng đó.
Câu hỏi thường gặp
Gỗ nào bụi độc nhất?
Một số gỗ cứng nhiệt đới và một số gỗ ngoại được biết là gây dị ứng hoặc kích ứng mạnh. Khi làm với loại gỗ lạ, hãy tìm hiểu trước và luôn dùng hút bụi, mặt nạ, găng.
Ù tai sau khi làm máy có sao không?
Ù tai tạm thời sau giờ làm là dấu hiệu tai đã chịu tiếng ồn quá mức. Lặp lại nhiều lần có thể dẫn tới tổn thương lâu dài. Hãy dùng bảo vệ tai và đi khám nếu ù tai kéo dài.
Đục gỗ bằng tay có cần mặt nạ không?
Đục tay ít bụi mịn nên thường không bắt buộc, nhưng khi đánh giấy ráp, chà nhám bằng tay lâu thì nên đeo. Với người dễ dị ứng, nên đeo cả khi đục.
Máy hút bụi gia đình có dùng cho xưởng gỗ được không?
Có thể dùng tạm cho xưởng nhỏ, nhưng bộ lọc thường không giữ được bụi mịn và dễ đầy nhanh. Máy hút chuyên dụng có bộ lọc mịn và dung tích lớn phù hợp hơn.
Bị dị ứng bụi gỗ thì có phải bỏ nghề không?
Không nhất thiết. Giảm tiếp xúc bằng hút bụi, mặt nạ, tránh loại gỗ gây dị ứng thường giúp nhiều. Nếu triệu chứng nặng hoặc khó thở, cần đi khám và làm theo hướng dẫn của bác sĩ.
