Máy mài cầm tay an toàn khi bạn dùng đúng loại đĩa có tốc độ cho phép không thấp hơn tốc độ của máy, luôn giữ nguyên chắn đĩa, kẹp chặt vật đang làm, cầm bằng hai tay, đeo kính và tấm che mặt, không đeo găng lùng thùng, và rút điện mỗi khi thay đĩa. Những tai nạn nặng thường đến từ hai thứ: đĩa vỡ văng ra và máy giật ngược khi đĩa bị kẹt.
Chào bạn, đây là Nhà Điêu Khắc. Máy mài cầm tay là công cụ có mặt ở gần như mọi xưởng đá, xưởng gỗ, xưởng kim loại làm tượng. Nó cũng là công cụ để lại nhiều vết sẹo nhất trên tay người làm nghề. Hôm nay mình nói kỹ về nó.
Đĩa vỡ văng: nguy hiểm nhất
Đĩa mài, đĩa cắt quay với tốc độ rất cao. Khi một đĩa vỡ, các mảnh văng ra như đạn, có thể đâm vào mặt, cổ, bụng người đứng máy và người xung quanh.
Đĩa vỡ vì nhiều lý do: đĩa có tốc độ cho phép thấp hơn tốc độ máy, đĩa đã nứt hoặc bị rơi va trước đó, đĩa cắt mỏng bị dùng để mài mặt bên, đĩa bị kẹt và vặn trong rãnh cắt.
Trên đĩa luôn có ghi tốc độ tối đa cho phép. Hãy so với tốc độ ghi trên máy. Đĩa phải chịu được tốc độ bằng hoặc cao hơn máy, không bao giờ thấp hơn.
Kiểm tra đĩa trước mỗi lần lắp: không mẻ, không nứt, không ẩm mốc. Đĩa đã rơi xuống nền xi măng nên bỏ đi.
Khi lắp đĩa mới, hãy bật máy chạy không tải một lúc, hướng đĩa ra chỗ không có người, đứng lệch sang bên. Đĩa có lỗi thường vỡ ngay trong những giây đầu, và lúc ấy bạn không muốn mặt mình ở trước nó.
Chắn đĩa: đừng bao giờ tháo
Chắn đĩa là miếng kim loại che nửa đĩa phía người cầm. Nhiều thợ tháo nó ra cho dễ nhìn, dễ với vào hốc. Đó là một trong những thói quen gây tai nạn nhiều nhất.
Khi đĩa vỡ, chắn đĩa hứng phần lớn mảnh văng về phía người. Không có nó, mảnh đĩa đi thẳng vào bạn.
Chỉnh chắn đĩa sao cho nó nằm giữa đĩa và cơ thể bạn ở tư thế đang làm việc. Nếu chắn vướng, hãy đổi tư thế, đổi dụng cụ khác, chứ đừng tháo chắn.
Khi thấy thợ trong xưởng dùng máy không chắn đĩa, hãy nhắc. Một lời nhắc có thể cứu một con mắt.
Mỗi loại đĩa đi với một loại chắn riêng. Đĩa cắt cần chắn kín hơn đĩa mài, đĩa phá gỗ cần chắn phù hợp với đường kính của nó. Dùng chắn không đúng cũng gần như không có chắn.
Máy giật ngược và đĩa cưa xích
Khi đĩa bị kẹt trong rãnh cắt hay chạm vào góc vật, máy có thể giật ngược mạnh về phía người cầm. Cầm một tay, máy có thể văng khỏi tay.
Luôn cầm hai tay, một tay ở thân, một tay ở tay cầm phụ. Đứng vững, không đứng thẳng sau đường quay của đĩa. Không ép máy, để đĩa tự làm việc.
Trong nghề tạc gỗ, có loại đĩa răng cưa hoặc đĩa có xích cưa gắn vào máy mài để phá khối thật nhanh. Loại đĩa này giật ngược rất mạnh, đã gây nhiều tai nạn nặng ở tay và chân.
Nếu dùng, phải có chắn đĩa phù hợp, tay cầm phụ, tốc độ phù hợp, kẹp vật thật chặt, và tốt nhất là đã được người có kinh nghiệm hướng dẫn trực tiếp.
Kẹp chặt vật, giữ cơ thể ngoài đường đĩa
Không bao giờ cầm vật bằng một tay và mài bằng tay kia. Vật nhỏ phải kẹp vào ê tô, vật lớn phải kê chèn chắc trên bàn hoặc trên nền.
Hãy tưởng tượng đường đĩa sẽ đi nếu máy trượt. Đặt chân, tay, đùi ra khỏi đường ấy. Nhiều vết thương ở đùi là do mài vật kê trên đùi.
Không đeo găng vải lùng thùng, khăn quàng, vòng tay, để tóc dài xoã khi dùng máy. Chúng có thể cuốn vào đĩa. Găng da vừa tay chống mảnh văng tốt hơn.
Dây điện phải đi sau lưng, không nằm trước đĩa. Đã có người cắt đứt dây điện của chính mình khi mài.
Ở xưởng đá làm ướt, máy điện và nước đứng cạnh nhau. Ổ cắm phải có thiết bị chống giật, dây không nằm trong vũng nước, và tay cầm máy phải khô. Một luồng điện rò trong lúc đang cầm máy đang quay là tai nạn kép.
Đồ bảo hộ và thói quen nhỏ
Kính bảo hộ là tối thiểu, tấm che mặt toàn phần tốt hơn khi mài nhiều. Chụp tai vì máy mài rất ồn. Mặt nạ lọc bụi khi mài đá, mài gỗ.
Rút điện trước khi thay đĩa. Khoá trục đúng cách, siết đai ốc đúng chiều bằng cờ lê đi kèm.
Sau khi tắt, chờ đĩa dừng hẳn rồi mới đặt máy xuống. Đặt máy còn quay xuống bàn, nó có thể bò đi.
Không dùng máy khi mệt, buồn ngủ, đã uống rượu bia. Máy mài không tha thứ cho một giây lơ đễnh.
Sơ cứu và kế hoạch khi có chuyện
Xưởng nên có hộp sơ cứu đầy đủ, biết số điện thoại cấp cứu, biết đường tới cơ sở y tế gần nhất.
Vết thương do máy mài thường sâu và bẩn. Cầm máu bằng cách ép trực tiếp với gạc sạch và đưa đi cơ sở y tế. Dị vật trong mắt thì không dụi, không tự gắp, che mắt và đi khám ngay.
Không làm việc một mình khi dùng máy nguy hiểm. Có người bên cạnh có thể là khác biệt giữa một tai nạn và một bi kịch.
Lần tới thấy một người thợ dùng máy mài, bạn thử để ý chắn đĩa còn hay không. Một miếng kim loại nhỏ nói rất nhiều về thói quen an toàn của cả xưởng.
Câu hỏi thường gặp
Đĩa mài có hạn sử dụng không?
Một số đĩa có ghi hạn sử dụng vì chất kết dính lão hoá theo thời gian, nhất là trong môi trường ẩm. Đĩa cũ, ẩm, đã hết hạn nên bỏ đi.
Có nên dùng máy mài tốc độ cao cho tượng nhỏ không?
Với chi tiết nhỏ, máy mài khuôn hay máy khắc cầm tay tốc độ cao nhưng đầu nhỏ thường an toàn và dễ kiểm soát hơn máy mài góc lớn. Chọn công cụ vừa với việc.
Găng tay có nên đeo khi dùng máy mài không?
Găng da vừa tay giúp chống mảnh văng và rung nhẹ. Tránh găng vải lùng thùng, găng có sợi tua, vì chúng có thể bị cuốn vào đĩa.
Máy mài pin có an toàn hơn máy mài điện dây không?
Máy pin bỏ được rủi ro dây điện, nhưng đĩa vỡ, giật ngược thì như nhau. Các nguyên tắc về chắn đĩa, kẹp vật và đồ bảo hộ vẫn giữ nguyên.
Người mới nên tập dùng máy mài thế nào?
Tập dưới sự hướng dẫn trực tiếp của người có kinh nghiệm, bắt đầu với đĩa mài thường, vật kẹp chắc, việc đơn giản. Đừng bắt đầu bằng đĩa cưa xích hay đĩa cắt mỏng.
