Làm tượng chân dung người đã mất theo ảnh khó hơn nặn từ người thật rất nhiều. Ảnh làm mất chiều sâu, thường chỉ có một góc chính diện, và ống kính có thể làm méo tỷ lệ khuôn mặt. Cách làm tốt là gom thật nhiều ảnh ở nhiều góc và nhiều thời kỳ, nhờ người thân góp ý từ sớm, và hiểu rằng tượng giống thần thái quan trọng hơn giống từng nét.
Chào bạn, đây là Nhà Điêu Khắc. Đây là loại đơn hàng mà người làm nghề nhận nhiều, và cũng là loại mang nhiều cảm xúc nhất. Hôm nay mình kể từ hai phía, người làm và gia đình, để bức tượng ra đời bớt những lần sửa đau lòng.
Vì sao ảnh đánh lừa người làm tượng?
Ảnh là hình phẳng. Nó cho biết mắt cách mũi bao nhiêu khi nhìn thẳng, nhưng không cho biết mũi nhô ra bao xa, trán vát về sau thế nào, gáy dài bao nhiêu. Mà đó lại là những thứ quyết định đường bao khi nhìn nghiêng.
Ảnh thẻ, ảnh thờ thường chụp gần bằng ống kính góc rộng. Chụp gần làm mũi to ra, tai nhỏ đi, mặt hơi phình. Người làm chép đúng ảnh có thể ra một khuôn mặt không giống người thật.
Ảnh cũ thường mờ, đã qua chỉnh sửa, phục chế, có khi bị vẽ lại. Những nét quan trọng như nếp mí, khoé miệng có thể đã không còn là của người thật.
Vì thế người làm có kinh nghiệm không bao giờ chỉ dựa vào một tấm ảnh. Họ dựng khuôn mặt từ nhiều nguồn rồi đối chiếu qua lại.
Gia đình nên chuẩn bị những ảnh nào?
Càng nhiều ảnh càng tốt, kể cả ảnh mờ, ảnh xa, ảnh chụp chung. Một tấm ảnh nghiêng chụp tình cờ trong đám cưới có thể quý hơn mười tấm ảnh thẻ.
Hãy tìm ảnh ở nhiều góc: thẳng, nghiêng, ba phần tư. Ảnh ở nhiều độ tuổi, rồi chọn rõ độ tuổi mà gia đình muốn tượng thể hiện.
Ảnh có thấy dáng người, dáng ngồi, dáng đứng cũng giúp ích, vì tượng bán thân vẫn cần dáng vai, dáng cổ.
Kèm theo là thông tin không có trong ảnh: chiều cao, vóc người, thói quen như hay nghiêng đầu, hay mỉm cười một bên, hay nheo mắt. Người thân kể lại những điều này giúp người làm bắt được thần thái mà ảnh không ghi lại được.
Người làm dựng khuôn mặt từ ảnh thế nào?
Người làm bắt đầu bằng khối đầu theo tỷ lệ chung của độ tuổi, giới tính, vóc người, rồi đối chiếu với ảnh thẳng để đặt mắt, mũi, miệng.
Sau đó dùng ảnh nghiêng, ảnh ba phần tư để chỉnh độ nhô của trán, mũi, cằm. Nếu không có ảnh nghiêng, họ phải suy luận từ bóng đổ trên ảnh thẳng và từ lời kể của người thân.
Có người chụp ảnh tượng đất ở đúng góc và đúng khoảng cách như ảnh gốc, rồi đặt hai tấm cạnh nhau để so. Cách này bắt được rất nhiều sai lệch nhỏ mà mắt thường bỏ qua.
Họ cũng chỉnh để bù cho méo ống kính, làm mũi nhỏ lại, tai lớn lên so với ảnh chụp gần. Đây là chỗ cần kinh nghiệm thật sự, vì bù sai là làm tượng xa người thật.
Góp ý: sớm, cụ thể và ít người
Gia đình nên được mời xem mẫu đất khi khuôn mặt đã thành hình nhưng còn sửa được dễ. Đừng đợi tới khi đã đúc đồng.
Góp ý nên cụ thể: mắt ông hơi xếch hơn, môi bà mỏng hơn, má hóp hơn. Những câu như chưa có hồn khó sửa vì không biết sửa ở đâu.
Nên chọn một hai người hiểu rõ người đã mất nhất, thường là vợ chồng, con cả, để góp ý. Mỗi người con nhớ cha mẹ ở một thời khác nhau, nếu mỗi người sửa một kiểu, tượng sẽ thành một gương mặt lạ.
Và hãy đứng xa ra mà nhìn, đúng khoảng cách gia đình sẽ nhìn tượng sau này. Đứng sát mặt tượng, ai cũng thấy lạ.
Giống thần thái hay giống từng nét?
Một tượng giống từng nét mà không có thần thái trông như mặt nạ. Một tượng hơi khác một vài nét nhưng bắt được cái nhìn, nụ cười, độ nghiêng đầu quen thuộc, người thân nhìn vào sẽ nhận ra ngay.
Thần thái thường nằm ở những chỗ nhỏ: độ sụp của mí mắt trên, độ nhếch của một bên khoé miệng, nếp nhăn giữa hai mày, cách cổ đỡ đầu.
Người làm giỏi sẽ hỏi gia đình nhiều về tính cách, không chỉ về khuôn mặt. Người hiền hay nghiêm, hay cười hay trầm. Những điều ấy lặng lẽ đi vào bức tượng.
Gia đình cũng nên chấp nhận rằng không có tượng nào giống hoàn toàn trong mắt mọi người, vì mỗi người giữ một hình ảnh riêng trong lòng.
Một việc mang nhiều cảm xúc
Đặt tượng người đã mất thường diễn ra trong thời gian gia đình còn đau buồn. Người làm nghề tử tế hiểu điều đó, kiên nhẫn, không hứa giống tuyệt đối, và giải thích rõ giới hạn của việc làm từ ảnh.
Gia đình cũng nên cho mình thời gian, không cần vội cho kịp một ngày giỗ nếu điều đó làm tượng hỏng.
Tượng chân dung để thờ còn liên quan tới phong tục từng gia đình, từng vùng: kích thước, chất liệu, cách đặt. Nên hỏi người lớn trong họ.
Lần tới thấy một bức tượng chân dung trong một nhà thờ họ, bạn thử hỏi người trong nhà xem ai đã góp ý cho khoé miệng ấy. Thường sẽ có một câu chuyện.
Câu hỏi thường gặp
Có thể làm tượng chỉ từ một tấm ảnh thẻ không?
Làm được, nhưng độ giống bị hạn chế vì thiếu thông tin chiều sâu và góc nghiêng. Người làm sẽ phải suy luận nhiều, nên gia đình cần góp ý kỹ ở bước mẫu đất.
Phục chế ảnh trước khi làm tượng có nên không?
Ảnh phục chế giúp nhìn rõ hơn nhưng có thể đã bị vẽ lại một số nét. Nên đưa cả ảnh gốc và ảnh phục chế để người làm đối chiếu.
Tượng chân dung nên làm bằng chất liệu gì?
Đồng đúc và đá giữ được lâu và trang trọng. Gỗ ấm áp, hợp để trong nhà. Composite rẻ hơn nhưng kém bền. Chọn theo chỗ đặt và phong tục gia đình.
Có thể dùng quét ba chiều thay cho ảnh không?
Với người còn sống, quét ba chiều cho dữ liệu chiều sâu rất tốt. Với người đã mất thì chỉ còn ảnh, video. Video quay người đó cử động, xoay đầu là tư liệu rất quý nếu gia đình có.
Gia đình không đồng ý với nhau về mẫu thì làm sao?
Nên thống nhất trong gia đình một hai người đại diện góp ý và quyết định trước khi tới xưởng. Người làm khó sửa theo nhiều ý kiến trái ngược.
